Leo Tolstoy · Novella · 1886
အီဗန် အီလျစ်ချ် သေဆုံးခြင်း
The Death of Ivan Ilyich
Chapter IV
အားလုံး ကျန်းကျန်းမာမာပဲ။ အီဗန် အီလျစ်ချ် တစ်ခါတလေ ညည်းညူတတ်တဲ့ ပါးစပ်ထဲက ထူးဆန်းတဲ့အရသာနဲ့ ဝမ်းဗိုက်ဘယ်ဘက်ခြမ်းက မသက်မသာခံစားမှုမျိုးကိုတော့ နာမကျန်းဖြစ်တယ်လို့ ခေါ်လို့မရဘူး။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီမသက်မသာခံစားမှုက တဖြည်းဖြည်း ပိုလာတယ်။ နာကျင်မှုလို့ အတိအကျခေါ်လို့မရပေမဲ့ နံဘေးမှာ အလေးအပင်တစ်ခု အမြဲဖိထားသလို ခံစားရပြီး စိတ်တိုလွယ်လာတယ်။ ပိုပိုပြီး ဆိုးလာတဲ့ ဒီစိတ်တိုမှုဟာ နောက်ဆုံးတော့ ဂိုလိုဗင်မိသားစုအိမ်မှာ အုပ်စိုးနေခဲ့တဲ့ သက်သောင့်သက်သာ၊ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းမှုနဲ့ သင့်တင့်လျောက်ပတ်မှုကို စတင်ဖျက်ဆီးလာတယ်။ လင်မယားနှစ်ယောက်ကြား ရန်ဖြစ်တာ ပိုပိုများလာတယ်။ မကြာခင် ဘဝရဲ့ သက်သောင့်သက်သာနဲ့ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းမှုအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး အပြင်ပန်းသင့်တင့်လျောက်ပတ်မှုကိုတောင် အနိုင်နိုင် ထိန်းထားရတယ်။ အရှုပ်အရှင်းတွေ ပြန်ပြီး မကြာခဏ ဖြစ်လာတယ်။ အငြင်းပွားမှုသမုဒ္ဒရာထဲမှာ လင်မယားနှစ်ယောက် မပေါက်ကွဲဘဲ တွေ့ဆုံနိုင်တဲ့ ကျွန်းငယ်လေးတွေကိုသာ ထပ်တွေ့ရပြီး အဲဒီကျွန်းလေးတွေကလည်း အလွန်နည်းတယ်။ အခုတော့ ပရာစကိုဗျာ ဖျိုဒေါ်ရိုဗ်နာက သူ့ခင်ပွန်းဟာ ပေါင်းသင်းရခက်အောင် စိတ်ဆိုးတတ်တယ်လို့ အကြောင်းမဲ့မဟုတ်ဘဲ ပြောတယ်။ သူ့အကျင့်အတိုင်း ချဲ့ကားပြီး သူ့ခင်ပွန်းက အမြဲတမ်း ဒီလိုကြောက်စရာကောင်းတဲ့ စိတ်ရှိခဲ့တာ၊ အနှစ်နှစ်ဆယ်တိုင် သည်းခံနိုင်ဖို့ သူ့ရဲ့နူးညံ့ချိုသာမှုအားလုံးကို သုံးခဲ့ရတာလို့ ပြောတယ်။ အခု ရန်ပွဲတွေကို စတင်သူက အီဗန် အီလျစ်ချ်ဖြစ်နေတာတော့ အမှန်ပဲ။ သူ့ဒေါသဟာ ညစာမစားခင်လေးမှာ အမြဲပေါက်ကွဲတတ်ပြီး ဟင်းချိုစသောက်တဲ့အချိန်မှာတောင် မကြာခဏ ဖြစ်တတ်တယ်။ ပန်းကန်ခွက်ယောက်တစ်ခု အစွန်းပဲ့နေတာ၊ အစားအစာ အရသာမကောင်းတာ၊ သားက စားပွဲပေါ် တံတောင်တင်ထားတာ ဒါမှမဟုတ် သမီးရဲ့ဆံပင်ကို သူကြိုက်သလို မပြင်ထားတာ တစ်ခုခုကို သတိထားမိတယ်။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ပရာစကိုဗျာ ဖျိုဒေါ်ရိုဗ်နာရဲ့ အပြစ်လို့ ပုံချတယ်။ အစပိုင်းမှာ ပရာစကိုဗျာ ဖျိုဒေါ်ရိုဗ်နာကလည်း အလားတူလေသံနဲ့ ပြန်ပြောပြီး သူ့ကို အလွန်ဆိုးရွားတဲ့စကားမျိုးစုံ ပြောခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ညစာအစမှာပဲ နှစ်ကြိမ်တိုင် သူအလွန်ဒေါသပေါက်ကွဲတာကို တွေ့ပြီးတဲ့အခါ ဒါဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ လုပ်ဆောင်မှု မူမမှန်တာကြောင့်ဖြစ်ပြီး အစားစားတာက အစပျိုးပေးတယ်ဆိုတာ သူမ သဘောပေါက်တယ်။ ဒါကြောင့် သူမစိတ်ကို ထိန်းတယ်၊ ပြန်မပြောဘဲ ညစာစားပြီးအောင်သာ အလျင်အမြန် လုပ်တယ်။ ဒီလိုကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်တာအတွက် ပရာစကိုဗျာ ဖျိုဒေါ်ရိုဗ်နာက သူ့ကိုယ်သူ အလွန်ဂုဏ်ယူတယ်။ သူ့ခင်ပွန်းဟာ ကြောက်စရာကောင်းလောက်အောင် စိတ်ဆိုးတတ်ပြီး သူမရဲ့ဘဝကို စိတ်ဆင်းရဲစေတယ်လို့ စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်တဲ့နောက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သနားလာတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပိုသနားလေ ခင်ပွန်းကို ပိုမုန်းလေပဲ။ သူသေသွားစေချင်လာပေမဲ့ သေသွားရင် ဝင်ငွေမရှိတော့မှာမို့ တကယ် သေစေချင်စိတ် မထားနိုင်ဘူး။ ဒါက သူ့ကို ပိုပြီးတောင် အမျက်ထွက်စေတယ်။ ခင်ပွန်းသေဆုံးခြင်းကတောင် သူ့ကို မကယ်တင်နိုင်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အလွန်ကံဆိုးသူလို့ ယူဆတယ်။ သူမ စိတ်တိုပေမဲ့ ဖုံးကွယ်ထားပြီး သူမဘက်က ဒီဖုံးကွယ်ထားတဲ့ စိတ်တိုမှုက အီဗန် အီလျစ်ချ်ရဲ့ စိတ်တိုမှုကို ပိုတိုးစေတယ်။
အီဗန် အီလျစ်ချ်ဘက်က အထူးမတရားခဲ့တဲ့ အပြင်းအထန် ရန်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပြီးနောက် သူက စိတ်တိုနေတယ်ဆိုတာ ဝန်ခံပေမဲ့ နာမကျန်းဖြစ်နေလို့သာ ဖြစ်တာလို့ ရှင်းပြတယ်။ သူတကယ် နေမကောင်းရင် ကုသဖို့ လုပ်ရမယ်လို့ သူမပြောပြီး နာမည်ကျော်ဆရာဝန်တစ်ယောက်ဆီ မဖြစ်မနေ သွားပြခိုင်းတယ်။
သူသွားပြတယ်။ အရာအားလုံးဟာ သူမျှော်လင့်ထားတဲ့အတိုင်း၊ အမြဲဖြစ်နေကျအတိုင်းပဲ။ စောင့်ရတာ၊ ပညာရှင်ရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ဟန်ဆောင်ထားတာ—တရားရုံးမှာ သူကိုယ်တိုင် အတိအကျ ဟန်ဆောင်တတ်လို့ ကောင်းကောင်းသိတဲ့ အဲဒီပညာရှင်ဆန်သော ဂုဏ်သိက္ခာ—၊ ခေါက်ကြည့်နားထောင်ကြည့်တာ၊ အဖြေက ကြိုတင်သတ်မှတ်ပြီးသားဖြစ်သလို မေးစရာမလိုမှန်းလည်း သိသာတဲ့ မေးခွန်းတွေ၊ “အရာအားလုံးကို ကျွန်တော်တို့ဆီသာ ထားလိုက်ပါ၊ ကျွန်တော်တို့က အကုန်စီစဉ်ပေးမယ်၊ ဘယ်လိုလူအမျိုးအစားကိုမဆို အရာအားလုံးကို တစ်နည်းတည်းနဲ့ ဘယ်လိုစီစဉ်ရမလဲဆိုတာ ကျွန်တော်တို့အတွက် တိကျသေချာပြီး ငြင်းမရဘူး” လို့ သွယ်ဝိုက်ပြောနေသလို အဓိပ္ပာယ်ပါလှတဲ့ ဟန်ပန်—အားလုံးဟာ သူ့တရားရုံးမှာ ဖြစ်နေကျအတိုင်းပဲ။ တရားစီရင်ခံရဖို့ သူ့ရှေ့ခေါ်လာတဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ဆက်ဆံတဲ့အခါ သူပြုလုပ်တဲ့ ဟန်ပန်ကို ဆရာဝန်က သူ့အပေါ် အတိအကျ ပြန်လုပ်နေတယ်။
ဆရာဝန်က ဒီလိုပြောတယ်။ ဒီအချက်နဲ့ ဟိုအချက်က ခင်ဗျားကိုယ်ထဲမှာ ဒီလိုဟာတစ်ခုခု မှားယွင်းနေကြောင်း သက်သေပြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီဟာနဲ့ ဟိုဟာကို ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးလို့ အတည်မပြုနိုင်ရင်တော့ ဒီအကြောင်းနဲ့ ဟိုအကြောင်းကို ယူဆရမယ်။ အဲဒီလိုယူဆရင်တော့—စသဖြင့် ဆက်ပြောတယ်။ အီဗန် အီလျစ်ချ်အတွက် အရေးပါတဲ့မေးခွန်းက တစ်ခုပဲရှိတယ်—သူ့အခြေအနေ အန္တရာယ်ရှိသလား၊ မရှိဘူးလား။ ဒါပေမဲ့ ဆရာဝန်က ဒီမသက်ဆိုင်တဲ့ မေးခွန်းကို လျစ်လျူရှုတယ်။ ဆရာဝန်ရဲ့အမြင်မှာ ဒါဟာ ဘေးပန်းမေးခွန်းသာဖြစ်ပြီး စဉ်းစားနေတဲ့ အဓိကအကြောင်းအရာ မဟုတ်ဘူး။ တကယ့်မေးခွန်းက ကျောက်ကပ်ရွေ့လျားမှု၊ နာတာရှည်အချွဲရောင်ရမ်းမှုနဲ့ အူအတက်ရောင်မှု သုံးမျိုးထဲက ဘယ်တစ်မျိုးဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုများသလဲဆိုတာပဲ။ ဒါဟာ အီဗန် အီလျစ်ချ်ရဲ့ အသက်ရှင်ရေးကိစ္စမဟုတ်ဘဲ ကျောက်ကပ်နေရာရွေ့ခြင်းနဲ့ အူအတက်ကြားက ကိစ္စဖြစ်နေတယ်။ အီဗန် အီလျစ်ချ်အမြင်အရ ဆရာဝန်က အူအတက်ဘက်ကို လိုက်ပြီး ဒီမေးခွန်းကို ထက်မြက်စွာ ဆုံးဖြတ်တယ်။ ဆီးစစ်ချက်က သဲလွန်စအသစ်တစ်ခု ပေးနိုင်ပြီး အဲဒီအခါ ရောဂါအခြေအနေကို သုံးသပ်ပုံ ပြောင်းသွားနိုင်တယ်လို့တော့ ခြွင်းချက်ထားတယ်။ ဒီအရာအားလုံးဟာ တရားစီရင်ခံနေရသူတစ်ယောက်ကို ကိုင်တွယ်ရာမှာ အီဗန် အီလျစ်ချ်ကိုယ်တိုင် အကြိမ်တစ်ထောင်လောက် ထက်မြက်စွာ လုပ်ခဲ့ဖူးတာနဲ့ အချက်တိုင်း တစ်ထပ်တည်းပဲ။ ဆရာဝန်ကလည်း အလားတူထက်မြက်စွာ သုံးသပ်ချက်ချတယ်။ ပြီးတော့ အောင်ပွဲခံတဲ့ဟန်၊ ပျော်တောင်ပျော်နေတဲ့ဟန်နဲ့ မျက်မှန်ပေါ်ကနေ တရားခံခုံထဲရှိသူကို လှမ်းကြည့်တယ်။ ဆရာဝန်ရဲ့ သုံးသပ်ချက်ကနေ အီဗန် အီလျစ်ချ် နိဂုံးချုပ်မိတာက အခြေအနေမကောင်းဘူး၊ ဆရာဝန်က ဂရုမစိုက်ဘူး၊ တခြားသူတွေလည်း ဂရုစိုက်ကြမယ် မထင်ဘူး။ သူ့အတွက်တော့ အခြေအနေ မကောင်းဘူးဆိုတာပဲ။ ဒီကောက်ချက်က အီဗန် အီလျစ်ချ်အပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်ပြီး သူ့ကိုယ်သူ အလွန်သနားစိတ်နဲ့ ဒီလောက်အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စကို လျစ်လျူရှုနိုင်တဲ့ ဆရာဝန်အပေါ် အလွန်ဒေါသထွက်စိတ်တို့ကို နိုးကြားစေတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီအကြောင်း ဘာမှမပြောဘူး။ ထပြီး ဆရာဝန်ခကို စားပွဲပေါ်တင်တယ်။ ပြီးတော့ သက်ပြင်းချကာ “ကျွန်တော်တို့ လူနာတွေက ဖြေရခက်တဲ့မေးခွန်းတွေ မကြာခဏမေးမိကြမှာပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ပြောပြပါဦး၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ဒါဟာ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ရောဂါလား၊ မရှိဘူးလား” လို့ မေးတယ်။
ဆရာဝန်က မျက်မှန်ကနေ မျက်လုံးတစ်ဖက်နဲ့ သူ့ကို တင်းတင်းကြည့်တယ်။ “တရားခံ၊ ခွင့်ပြုထားတဲ့ မေးခွန်းနယ်နိမိတ်အတွင်း မနေဘူးဆိုရင် ခင်ဗျားကို တရားရုံးဝင်းထဲက ဖယ်ရှားဖို့ အရေးယူရတော့မယ်” လို့ ပြောနေသလိုပဲ။ “လိုအပ်ပြီး သင့်တော်တယ်လို့ ယူဆတာတွေကို ကျွန်တော် ပြောပြီးပါပြီ” လို့ ဆရာဝန်က ပြောတယ်။ “နောက်ထပ်သိစရာရှိရင် ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးချက်က ပြပါလိမ့်မယ်။” ဒီလိုပြောပြီး ဆရာဝန်က ဦးညွှတ်နှုတ်ဆက်ကာ သူ့ကို ပြန်လွှတ်လိုက်တယ်။
အီဗန် အီလျစ်ချ်ဟာ ဖြည်းဖြည်းနဲ့ စိတ်ပျက်အားလျော့စွာ ထွက်လာပြီး မြင်းလှည်းပေါ်တက်ကာ အိမ်ပြန်တယ်။ အိမ်ပြန်လမ်းတစ်လျှောက် ဆရာဝန်ပြောသမျှကို မပြတ်ပြန်စဉ်းစားနေတယ်။ ရှုပ်ထွေး၊ မရှင်းလင်းတဲ့ သိပ္ပံဝေါဟာရတွေအားလုံးကို ရိုးရိုးစကားအဖြစ် ပြန်ဆိုဖို့နဲ့ “အခြေအနေမကောင်းဘူးလား—အရမ်းဆိုးနေတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် အခုချိန်ထိ သိပ်မဆိုးသေးဘူးလား” ဆိုတဲ့မေးခွန်းရဲ့အဖြေကို အဲဒီစကားတွေထဲက ဖတ်ယူဖို့ ကြိုးစားတယ်။ ဆရာဝန်ပြောသမျှရဲ့ အနှစ်ချုပ်က အခြေအနေ အလွန်ဆိုးနေတယ်ဆိုတာပဲလို့ သူ့စိတ်မှာ ထင်တယ်။ လမ်းပေါ်မှာ အရာအားလုံးက အီဗန် အီလျစ်ချ်အတွက် မှိုင်းညို့နေတယ်။ မြင်းလှည်းမောင်းသမားတွေ၊ အိမ်တွေ၊ လမ်းသွားလမ်းလာတွေနဲ့ ဆိုင်တွေ အားလုံး မှိုင်းညို့နေတယ်။ တစ်စက္ကန့်မျှမရပ်တဲ့ ဒီကိုက်ခဲမှု၊ ထုံထိုင်းစွာ တဖြည်းဖြည်း လှိုက်စားနေတဲ့ နာကျင်မှုဟာ ဆရာဝန်ရဲ့ မရှင်းလင်းတဲ့စကားတွေနဲ့ ဆက်စပ်လိုက်တဲ့အခါ အရင်ထက် အသစ်ဖြစ်ပြီး ပိုလေးနက်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရသွားသလို ထင်ရတယ်။ အီဗန် အီလျစ်ချ်က စိတ်ဆင်းရဲမှုအသစ်တစ်မျိုး ခံစားရင်း အဲဒီနာကျင်မှုကို အခု မပြတ်စောင့်ကြည့်နေတယ်။
အိမ်ရောက်တော့ ဇနီးကို အကြောင်းစုံ စပြောတယ်။ ဇနီးက နားထောင်ပေမဲ့ ပြောနေတုန်းမှာ သမီးက ဦးထုပ်ဆောင်းပြီး မိခင်နဲ့အတူ အပြင်ထွက်ဖို့ အသင့်ပြင်ထားလျက် ဝင်လာတယ်။ ဒီပျင်းစရာအသေးစိတ်တွေကို နားထောင်ဖို့ မလိုလားဘဲ မထိုင်ချင့်ထိုင်ချင် ထိုင်နားထောင်ပေမဲ့ အကြာကြီး မခံနိုင်ဘူး။ သူ့မိခင်ကလည်း အီဗန် အီလျစ်ချ်ရဲ့ အကြောင်းစုံကို အဆုံးအထိ နားမထောင်ဘူး။
“ကောင်းပြီ၊ ကျွန်မ အရမ်းဝမ်းသာတယ်” လို့ သူ့ဇနီးက ပြောတယ်။ “အခု ရှင် ဆေးကို မပျက်မကွက် ပုံမှန်သောက်ရမယ်နော်။ ဆေးစာပေး၊ ဂေရဆင်ကို ဆေးဆိုင်လွှတ်လိုက်မယ်။” ပြီးတော့ အပြင်ထွက်ဖို့ ပြင်ဆင်ရန် ထွက်သွားတယ်။
သူမ အခန်းထဲရှိနေတုန်း သူအသက်တောင် မရှူနိုင်သလိုဖြစ်နေပြီး သူမထွက်သွားတော့မှ သက်ပြင်းရှည်ကြီး ချလိုက်တယ်။
“ကောင်းပါပြီလေ” လို့ သူပြောတယ်။ “အခုချိန်မှာ တကယ် ဘာမှမဖြစ်သေးတာလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။”
သူဆေးစသောက်ပြီး ဆရာဝန်ရဲ့ ညွှန်ကြားချက်တွေကို လိုက်နာတယ်။ ဆီးစစ်ချက်ထွက်လာပြီးနောက် ညွှန်ကြားချက်တွေ ပြောင်းသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာပဲ ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးချက်မှာဖြစ်စေ၊ အဲဒီစစ်ဆေးချက်အရ လုပ်သင့်တဲ့အရာမှာဖြစ်စေ ရှုပ်ထွေးမှုတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။ ဆရာဝန်ကိုယ်တိုင်ကိုတော့ အပြစ်တင်လို့မရတာ သေချာပေမဲ့ အခြေအနေက ဆရာဝန်ပြောထားသလို ဖြစ်မလာဘူး။ ဆရာဝန်က တစ်ခုခုမေ့သွားတာ၊ လိမ်ပြောခဲ့တာ ဒါမှမဟုတ် သူ့ကို တစ်ခုခု ဖုံးကွယ်ထားတာပဲ ဖြစ်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ အီဗန် အီလျစ်ချ်က ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်တွေကို အရင်အတိုင်း တိတိကျကျ ဆက်လိုက်နာတယ်။ အစပိုင်းမှာ ဒီလိုလိုက်နာရခြင်းက သူ့ကို စိတ်သက်သာရာ ရစေတယ်။
ဆရာဝန်ဆီ သွားပြပြီးကတည်းက အီဗန် အီလျစ်ချ်ရဲ့ အဓိကအလုပ်ဟာ တစ်ကိုယ်ရေကျန်းမာရေးနဲ့ ဆေးဝါးဆိုင်ရာ ဆရာဝန်ညွှန်ကြားချက်တွေကို တိတိကျကျလိုက်နာဖို့နဲ့ သူ့ကိုယ်ခန္ဓာရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်အားလုံးမှာ ရောဂါအခြေအနေကို သေသေချာချာ စောင့်ကြည့်ဖို့ ဖြစ်လာတယ်။ သူအဓိက စိတ်ဝင်စားတာက လူတွေရဲ့ရောဂါနဲ့ ကျန်းမာရေး ဖြစ်လာတယ်။ သူ့ရှေ့မှာ လူနာတွေ၊ သေဆုံးမှုတွေ၊ ရောဂါပျောက်ကင်းမှုတွေအကြောင်း ပြောကြတဲ့အခါ၊ အထူးသဖြင့် သူ့ရောဂါနဲ့ တူတဲ့ရောဂါအကြောင်းဆိုရင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို ဖုံးကွယ်ဖို့ကြိုးစားရင်း နားထောင်တယ်၊ မေးခွန်းတွေမေးတယ်၊ ကြားသိတာတွေကို သူ့ဝေဒနာနဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်တယ်။
ကိုက်ခဲမှုက မလျော့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူနေကောင်းလာပြီလို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အတင်းယုံကြည်စေဖို့ အီဗန် အီလျစ်ချ် အပြင်းအထန်ကြိုးစားတယ်။ အနှောင့်အယှက်တစ်ခုခု မဖြစ်သရွေ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှည့်စားနိုင်ခဲ့တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကံမကောင်းမှုတစ်ခုခု၊ ဇနီးနဲ့ မနှစ်မြို့စရာစကားများတာ၊ ရုံးအလုပ်မှာ မအောင်မြင်တာ ဒါမှမဟုတ် စခရူးဖဲမှာ ဖဲမကောင်းတာတစ်ခုခု ဖြစ်လိုက်တာနဲ့ သူ့ရောဂါကို ချက်ချင်းပြင်းပြင်းထန်ထန် သတိထားမိတယ်။ အရင်က ဒီလိုအဆင်မပြေမှုတွေကို သည်းခံခဲ့တယ်။ မကြာခင် အမှားကိုပြန်ပြင်နိုင်မယ်၊ ဆက်ကြိုးစားပြီး နောက်ပိုင်းမှာ အောင်မြင်မယ်၊ ဖဲကောင်းလာမယ်လို့ မျှော်လင့်ခဲ့တယ်။ အခုတော့ ကံမကောင်းမှုတိုင်းက သူ့ကို စိတ်ပျက်စေပြီး မျှော်လင့်ချက်မဲ့သွားစေတယ်။ “အခုမှ ကိုယ်စပြီး နေကောင်းလာတယ်၊ ဆေးက စအာနိသင်ပြနေပြီ၊ ဒီကံမကောင်းမှု ဒါမှမဟုတ် ဒီစိတ်ပျက်စရာက ရောက်လာပြန်ပြီ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြောတယ်။ ကံမကောင်းမှု ဒါမှမဟုတ် သူ့ကို စိတ်ပျက်စေပြီး သတ်နေတဲ့လူတွေအပေါ် ဒေါသတကြီး ဖြစ်တယ်။ ဒီဒေါသကပဲ သူ့ကို သတ်နေတာလို့ ခံစားရပေမဲ့ မထိန်းချုပ်နိုင်ဘူး။ အခြေအနေတွေနဲ့ လူတွေအပေါ် ဒီလိုဒေါသထွက်တာက သူ့ရောဂါကို ပိုဆိုးစေတယ်၊ ဒါကြောင့် မနှစ်မြို့စရာဖြစ်ရပ်တွေကို အာရုံမစိုက်သင့်ဘူးဆိုတာ သူ့အတွက် ရှင်းလင်းနေသင့်တယ်လို့ ထင်ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့အတွေးက လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက်လမ်းကို လိုက်တယ်။ သူ့အတွက် စိတ်အေးချမ်းမှုလိုတယ်လို့ ပြောပြီး စိတ်အေးချမ်းမှုကို နှောင့်ယှက်သမျှကို စောင့်ကြည့်နေတယ်။ နည်းနည်းလေး အနှောင့်အယှက်ဖြစ်တာနဲ့ ဒေါသပေါက်ကွဲတယ်။ ဆေးပညာစာအုပ်တွေ ဖတ်တာနဲ့ ဆရာဝန်တွေကို တိုင်ပင်တာက သူ့အခြေအနေ ပိုဆိုးစေတယ်။ သူ့ရောဂါက ဖြည်းဖြည်းချင်း ပိုဆိုးလာတာမို့ တစ်နေ့နဲ့တစ်နေ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ကွာခြားချက်အလွန်နည်းပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှည့်စားထားနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ဆရာဝန်တွေဆီ သွားတိုင်ပင်တဲ့အခါတော့ သူ့အခြေအနေ ဆိုးလာပြီး အလွန်လျင်မြန်စွာ ဆိုးလာနေတယ်လို့ ထင်တယ်။ ဒီလိုဖြစ်ပေမဲ့ ဆရာဝန်တွေကို မပြတ်သွားတိုင်ပင်နေတယ်။
အဲဒီလမှာ နာမည်ကျော်ဆရာဝန် နောက်တစ်ယောက်ဆီ သူသွားပြတယ်။ ဒုတိယနာမည်ကျော်က ပထမဆရာဝန်နဲ့ အတူတူနီးပါး ပြောပေမဲ့ မေးခွန်းတွေကိုတော့ ပုံစံတစ်မျိုးနဲ့ မေးတယ်။ ဒီနာမည်ကျော်နဲ့ တွေ့ဆုံမှုက အီဗန် အီလျစ်ချ်ရဲ့ သံသယနဲ့ အကြောက်တရားကို နှစ်ဆတိုးစေရုံပဲ။ သူ့မိတ်ဆွေတစ်ယောက်ရဲ့ မိတ်ဆွေဖြစ်တဲ့ အလွန်တော်တဲ့ ဆရာဝန်တစ်ယောက်က ရောဂါကို လုံးဝကွဲပြားစွာ စစ်ဆေးသတ်မှတ်တယ်။ သူက ပျောက်ကင်းမယ်လို့ အာမခံပေမဲ့ သူမေးတဲ့မေးခွန်းတွေနဲ့ သူ့ယူဆချက်တွေက အီဗန် အီလျစ်ချ်ကို ပိုရှုပ်ထွေးစေပြီး သံသယကို ပိုခိုင်မာစေတယ်။ ဟိုမီယိုပက်သီဆရာဝန်တစ်ယောက်ကတော့ ရောဂါကို နောက်တစ်မျိုး သတ်မှတ်ပြီး ဆေးပေးတယ်။ အီဗန် အီလျစ်ချ်က အဲဒီဆေးကို တစ်ပတ်လုံး လူမသိအောင် ခိုးသောက်တယ်။ ဒါပေမဲ့ တစ်ပတ်ကြာ ဟိုမီယိုပက်သီဆေး သောက်ပြီးတဲ့နောက် ဘာမှမသက်သာလို့ အရင်ဆရာဝန်ရဲ့ ကုသမှုအပေါ်ရော ဒီကုသမှုအပေါ်ပါ ယုံကြည်မှု ပျောက်သွားပြီး ပိုမိုနက်ရှိုင်းတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကျမှုထဲ ကျရောက်သွားတယ်။ တစ်နေ့မှာ သူသိတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်က ဘာသာရေးအထွတ်အမြတ်ရုပ်ပုံတွေရဲ့ ကုသပေးနိုင်စွမ်းအကြောင်း ပြောတယ်။ အီဗန် အီလျစ်ချ်က သူ့ကိုယ်သူ သတိထားမိချိန်မှာ အဲဒီစကားတွေကို အာရုံစိုက်နားထောင်ပြီး ပြောတဲ့အဖြစ်အပျက်တွေ တကယ်ဖြစ်တယ်လို့ ယုံကြည်နေမိပြီ။ ဒီအဖြစ်က သူ့ကို ထိတ်လန့်စေတယ်။ “ငါ့အသိဉာဏ်က ဒီလောက်အားနည်းတဲ့အဆင့်အထိ ကျဆင်းသွားပြီလား” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးတယ်။ “အဓိပ္ပာယ်မရှိဘူး။ အားလုံး အလကားစကားတွေပဲ။ စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့စိတ်ကို အလျှော့မပေးရဘူး။ ဆရာဝန်တစ်ယောက်ကိုသာ ရွေးပြီး သူ့ကုသမှုကို တိတိကျကျ လိုက်နာရမယ်။ ဒါပဲ လုပ်မယ်။ အခု ဆုံးဖြတ်ပြီးပြီ။ ဒီအကြောင်း မစဉ်းစားတော့ဘူး။ နောက်နွေရာသီအထိ ကုသမှုကို လိုက်နာပြီး အဲဒီအခါမှ ကြည့်မယ်။ အခု ဒီမတည်မငြိမ်ဖြစ်နေတာကို အဆုံးသတ်မယ်။” ဒီလိုပြောဖို့ လွယ်ပေမဲ့ လက်တွေ့လုပ်ဖို့ မဖြစ်နိုင်ဘူး။ နံဘေးက နာကျင်မှုက သူ့ကို အမြဲဖိစီးနေပြီး ပိုပြင်းထန်၊ ပိုမပြတ်ဖြစ်လာသလို ထင်ရတယ်။ ပါးစပ်ထဲက အရသာကလည်း ပိုထူးဆန်းလာတယ်လို့ ထင်တယ်။ သူ့အသက်ရှူထုတ်လိုက်ရင်တောင် စက်ဆုပ်စရာအနံ့ ထွက်လာတယ်။ စားချင်စိတ်နဲ့ ခွန်အားက တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာတယ်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို လှည့်စားလို့မရတော့ဘူး။ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတဲ့ အသစ်အဆန်းတစ်ခု၊ အီဗန် အီလျစ်ချ်ရဲ့ဘဝမှာ ဒီထက်အရေးကြီးတာ မရှိခဲ့ဖူးလောက်အောင် အရေးကြီးတဲ့အရာတစ်ခု သူ့အတွင်းမှာ ဖြစ်နေတယ်။ ဒါကို သူတစ်ယောက်တည်းပဲ သိတယ်။ သူ့အနားက လူအားလုံးက နားမလည်ကြ ဒါမှမဟုတ် နားမလည်ချင်ကြဘူး။ လောကမှာ အရာအားလုံး အရင်အတိုင်း ဆက်လက်သွားနေတယ်လို့ ယုံကြည်ကြတယ်။ ဒီအရာကပဲ အီဗန် အီလျစ်ချ်ကို တခြားအရာအားလုံးထက် ပိုညှဉ်းပန်းတယ်။ သူ့အိမ်သားတွေ၊ အထူးသဖြင့် အလည်အပတ်သွားလာမှု မုန်တိုင်းထဲ အပြည့်အဝနစ်မြုပ်နေတဲ့ ဇနီးနဲ့သမီးတို့က အဲဒါကို လုံးဝနားမလည်ကြောင်း သူမြင်တယ်။ သူစိတ်ဓာတ်ကျပြီး တောင်းဆိုမှုများတာကို သူ့အပြစ်လို သဘောထားပြီး သူတို့စိတ်တိုကြတယ်။ ဖုံးကွယ်ဖို့ ကြိုးစားပေမဲ့ သူဟာ သူတို့အတွက် အနှောင့်အယှက်ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာ သူမြင်တယ်။ သူ့ဇနီးကတော့ သူ့ရောဂါနဲ့ပတ်သက်ပြီး ကိုယ်ပိုင်သတ်မှတ်ချက်တစ်ခု ချထားပြီး သူဘာပဲပြောပြော၊ ဘာပဲလုပ်လုပ် အဲဒီသတ်မှတ်ချက်ကို ဆက်ကိုင်စွဲတယ်။ အသိမိတ်ဆွေတွေကို သူမ ဒီလိုပြောတတ်တယ်။ “သိတယ်မဟုတ်လား၊ အီဗန် အီလျစ်ချ်က ရိုးအေးတဲ့ တခြားသူတွေလို ဆရာဝန်ညွှန်တဲ့ ကုသမှုကို မလိုက်နာနိုင်ဘူး။ ဒီနေ့တော့ ဆေးရည်သောက်မယ်၊ ညွှန်တဲ့အစားအစာစားမယ်၊ အချိန်မှန်အိပ်ရာဝင်မယ်။ နောက်တစ်နေ့ကျ ကျွန်မသာ မကြည့်ရင် ဆေးသောက်ဖို့ ရုတ်တရက်မေ့မယ်၊ ဆရာဝန်တွေ တားထားတဲ့ စတာဂျင်ငါးကို စားမယ်၊ ဟုတ်တယ်၊ ညသန်းခေါင်ကျော်တဲ့အထိ စခရူးဖဲ ထိုင်ကစားမယ်။”
“ဘာလဲ၊ ကျွန်တော် ဘယ်တုန်းက အဲဒီလိုလုပ်ဖူးလို့လဲ” လို့ တစ်နေ့ ပျိုထရ် အီဗာနိုဗစ်ချ်အိမ်မှာ အီဗန် အီလျစ်ချ်က စိတ်တိုတိုနဲ့ မေးတယ်။
“မနေ့ကလေ၊ ရှီဘက်နဲ့ ကစားတုန်းက။”
“အဲဒါနဲ့ ဘာမှမထူးဘူး။ ကိုက်ခဲနေလို့ မအိပ်နိုင်တာပဲ။”
“ဘာကြောင့်ပဲ လုပ်လုပ် အရေးမကြီးပါဘူး။ ဒီလိုနဲ့တော့ ရှင် ဘယ်တော့မှ နေကောင်းမှာမဟုတ်ဘူး။ ကျွန်မတို့ကိုလည်း စိတ်ဆင်းရဲအောင် လုပ်နေတယ်။”
ပရာစကိုဗျာ ဖျိုဒေါ်ရိုဗ်နာက ခင်ပွန်းရဲ့ရောဂါအပေါ် တခြားသူတွေနဲ့ သူ့ခင်ပွန်းရှေ့မှာ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြသတဲ့ အပြင်ပန်းသဘောထားက အီဗန် အီလျစ်ချ်ဟာ သူ့ရောဂါအတွက် ကိုယ်တိုင်အပြစ်ရှိပြီး ဒီရောဂါတစ်ခုလုံးဟာလည်း သူ့ဇနီးကို ထပ်မံထိခိုက်အောင် သူလုပ်နေတဲ့အရာတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတာပဲ။ ဒီသဘောထားကို သူမက မရည်ရွယ်ဘဲ ထုတ်ဖော်မိတာလို့ အီဗန် အီလျစ်ချ် ခံစားမိပေမဲ့ ဒါက သူ့အတွက် ဘာမှပိုမလွယ်ကူစေဘူး။
ရုံးဘဝမှာလည်း အီဗန် အီလျစ်ချ်က သူ့အပေါ်ထားတဲ့ ထူးဆန်းတဲ့ သဘောထားတစ်ခုကို သတိထားမိတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သတိထားမိတယ်လို့ သူ့စိတ်က ထင်တယ်။ တစ်ခါတလေ လူတွေက သူ့ကို မကြာခင် ရာထူးကို စွန့်ခွာရတော့မယ့်သူ တစ်ယောက်လို သိလိုစိတ်နဲ့ ကြည့်နေကြတယ်လို့ ထင်တယ်။ တစ်ခါတလေ မိတ်ဆွေတွေက သူ့ရဲ့ စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုတွေအကြောင်း ရုတ်တရက် ဖော်ဖော်ရွေရွေ စနောက်ကြတယ်။ သူ့အတွင်းမှာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့၊ သူ့ကို မပြတ်တမ်းလှိုက်စားပြီး မတားဆီးနိုင်အောင် တစ်နေရာရာဆီ ဆွဲခေါ်နေတဲ့ ကြောက်မက်ဖွယ်၊ ထိတ်လန့်စရာ၊ တစ်ခါမှမကြားဖူးတဲ့ အရာဟာ နောက်ပြောင်ဖို့ အသင့်ဆုံး အကြောင်းအရာဖြစ်နေသလိုပဲ။ အထူးသဖြင့် ရှဝါ့တ်စ်ရဲ့ နောက်ပြောင်မှု၊ တက်ကြွမှုနဲ့ comme il faut ဟန်ပန်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ဆယ်နှစ်က သူ့ကိုယ်သူ ပြန်သတိရစေတာကြောင့် အီဗန် အီလျစ်ချ်ကို စိတ်တိုဒေါသထွက်စေတယ်။
တစ်ခါတလေ မိတ်ဆွေတွေ ဖဲကစားဖို့ လာကြတယ်။ ဖဲစားပွဲမှာ ဝိုင်းထိုင်ကြတယ်။ ဖဲချပ်သစ်တွေကို မွှေပြီး ဝေတယ်။ စိန်ဖဲ စပစ်ပြီး နောက်ကလည်း စိန် ခုနစ်ပွင့်ကို လိုက်ပစ်တယ်။ သူ့ဖဲဖက်က “ဝှက်ဖဲမရှိဘူး” လို့ ပြောပြီး စိန်နှစ်ပွင့်ကို ပစ်တယ်။ ဒီတော့ ဘာဖြစ်လဲ။ ပျော်စရာ၊ သိပ်ကောင်းတာပေါ့—သူ့မှာ ဝှက်ဖဲ ရထားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရုတ်တရက် အီဗန် အီလျစ်ချ်က လှိုက်စားနေတဲ့ နာကျင်မှုနဲ့ ပါးစပ်ထဲက အရသာကို ခံစားလိုက်ရတယ်။ ဒီလိုအခြေအနေရှိနေချိန်မှာ ဝှက်ဖဲကောင်းရလို့ ပျော်နိုင်တာက သူ့အတွက် အဓိပ္ပာယ်မရှိ၊ သဘာဝမကျသလို ရုတ်တရက်ထင်လာတယ်။
သူ့ဖဲဖက် မီဟာအီလ် မီဟာအီလိုဗစ်ချ်ကို ကြည့်တယ်။ သူက လက်နီနီနဲ့ စားပွဲကို တပုတ်ပုတ်ခေါက်တယ်။ ဖဲသိမ်းယူတာကို ဖော်ဖော်ရွေရွေနဲ့ သည်းခံခွင့်လွှတ်တဲ့ဟန်ဖြင့် ရှောင်ပြီး အီဗန် အီလျစ်ချ် လက်မဆန့်ဘဲ အားမထုတ်ရဘဲ ဖဲသိမ်းရတဲ့ပျော်ရွှင်မှု ရအောင် ဖဲတွေကို သူ့ဘက် တွန်းပို့ပေးတယ်။ “ဘာလဲ၊ သူက ငါ့ကို လက်တောင်မဆန့်နိုင်လောက်အောင် အားနည်းနေပြီလို့ ထင်နေတာလား” လို့ အီဗန် အီလျစ်ချ် တွေးတယ်။ ဝှက်ဖဲအမျိုးအစားကို မေ့သွားပြီး သူ့ဖဲဖက်ရဲ့ဖဲကို ဝှက်ဖဲနဲ့ ဖြတ်မိတယ်။ ဝှက်ဖဲလက်ကောင်းရပေမဲ့ သုံးပွဲတောင် မသိမ်းနိုင်ဘူး။ ကြောက်မက်ဖွယ်အကောင်းဆုံးကတော့ ဒီအတွက် မီဟာအီလ် မီဟာအီလိုဗစ်ချ် ဘယ်လောက်စိတ်ပျက်နေတယ်ဆိုတာ သူမြင်နေပေမဲ့ သူကိုယ်တိုင် လုံးဝဂရုမစိုက်တော့ဘူး။ ဘာကြောင့် ဂရုမစိုက်တော့တာလဲဆိုတာ တွေးမိတာက သူ့အတွက် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းတယ်။
သူနာနေတယ်ဆိုတာ အားလုံးမြင်ပြီး “မင်းပင်ပန်းရင် ငါတို့ရပ်လိုက်လို့ရတယ်။ သွားလှဲနေပါ” လို့ ပြောကြတယ်။ လှဲနေမလား။ မလှဲဘူး၊ သူလုံးဝ မပင်ပန်းဘူး။ ဒီဖဲပွဲစဉ်ကို ဆက်ကစားမယ်။ လူအားလုံး မျက်နှာမသာဘဲ တိတ်ဆိတ်နေကြတယ်။ သူကပဲ ဒီမှိုင်းညို့မှုကို သူတို့ဆီ ယူလာပေးတာလို့ အီဗန် အီလျစ်ချ် ခံစားရပြီး အဲဒါကို မဖယ်ရှားနိုင်ဘူး။ သူတို့ ညစာစားပြီး လူစုခွဲသွားကြတယ်။ အီဗန် အီလျစ်ချ်က သူ့ဘဝဟာ သူ့အတွက် အဆိပ်သင့်နေသလို တခြားသူတွေရဲ့ဘဝကိုလည်း အဆိပ်သင့်စေတယ်၊ ဒီအဆိပ်ရဲ့အစွမ်းက လျော့မသွားဘဲ သူ့ဘဝတစ်ခုလုံးထဲ ပိုပိုနက်ရှိုင်းစွာ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်နေတယ်ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ တစ်ယောက်တည်း ကျန်ခဲ့တယ်။
ဒီအသိနဲ့အတူ ကိုယ်ခန္ဓာနာကျင်မှု၊ အဲဒီအပြင် ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်မှုတို့ကိုပါ ခံစားရင်း အိပ်ရာထဲ လှဲနေရတယ်။ ညအချိန်အများစုကို နာကျင်မှုကြောင့် အိပ်မပျော်ဘဲ ကုန်ဆုံးရတတ်တယ်။ မနက်ရောက်ရင် ပြန်ထရတယ်၊ အဝတ်ဝတ်တယ်၊ တရားရုံးသွားတယ်၊ စကားပြောတယ်၊ စာရေးတယ်။ အပြင်မသွားရင်တော့ နေ့နဲ့ည နှစ်ဆယ့်လေးနာရီလုံး အိမ်မှာနေရပြီး အချိန်တိုင်းက ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုတစ်ခု ဖြစ်နေတယ်။ သူ့ကို နားလည်ပြီး စာနာမယ့် လူတစ်ယောက်မှမရှိဘဲ ချောက်ကမ်းပါးအစွန်းမှာ ဒီလိုတစ်ယောက်တည်း နေထိုင်နေရတယ်။
Source text: Leo Tolstoy, The Death of Ivan Ilyich (1886), English translation by Constance Garnett. Myanmar translation: Saw Lin.